سوشال مدیا دیتاکس چیست؟

اواخر دهۀ هشتاد، زمانی که گوشی هوشمند، اینترنت همراه، شبکه‌های اجتماعی مثل اینستاگرام، توییتر، لینکدین و… وجود نداشتند، زندگی متفاوت بود. برای خواندن اخبار به سایت‌های خبری می‌رفتیم. دیدن و شنیدن جدیدترین فیلم و آلبوم موسیقی نیازمند صبر و گذشت زمان بود. در معرض اخبار و اطلاعات بودن، امری تحت اختیار ما و اطلاع از ناهارِ امروز بازیگر موردعلاقه، تقریباً محال بود.

اینترنت، فراگیر شد. ورود گوشی‌های هوشمند، رؤیای دسترسی راحت و سریع به اینترنت را حقیقی ساخت. به نظر می‌رسید دورۀ آزادی و اطلاع از واقعیت‌ها آغاز شده است. اما این دسترسی سریع و بدون کنترل به حجم بالایی از اطلاعات، آرامش ذهنی را بر هم زد و احتمال انتشار اخبار نادرست و شایعه را افزایش داد. شبکه‌های اجتماعی، این جزء جدایی‌ناپذیر اینترنت، هر لحظه اطلاعات و احساسات زیادی را به ذهن ما سرازیر کردند.

مغز انسان محلی برای تحلیل و انباشت اطلاعات پراکنده شد. پژوهش‌ها از کاهش خلاقیت انسان خبر می‌دادند. توانایی تشخیص اطلاعات صحیح از شایعه و دروغ سخت‌تر شد. اما در‌عین‌حال، اینترنت و دسترسی آسان به آن، منافع زیادی با خود به همراه داشت و به‌گونه‌ای با زندگی روزمره گره خورده بود که بازگشت از آن غیرممکن بود.

در این شرایط که دورشدن از فضای دیجیتال، نه راه‌حل صحیح برای داشتن زندگی آرام است و نه ممکن، چه باید کرد؟ اینجا بود که راه‌حلی به نام دیجیتال دیتاکس (Digital Detox) مطرح شد.

دیتاکس یعنی چی؟

دیتاکس (Detox) به‌معنی دفع سموم از بدن است. دیجیتال دیتاکس به دوره‌ای گفته می‌شود که یک فرد از هیچ‌کدام از فضاها و وسایل دیجیتال، مثل کامپیوتر، اینترنت، گوشی هوشمند و… استفاده نمی‌کند. در همین نگاه اول، دیجیتال دیتاکس فرایندی سخت و حتی غیرممکن به نظر می‌رسد. اگر با توجه به شغلی که دارید، این امکان وجود دارد که برای مدتی از فضای آنلاین کاملاً دور بمانید، دیتاکس یا سم‌زدایی دیجیتال را حتماً برای یک هفته یا یک ماه تجربه کنید.

اگر چک‌کردن ایمیل و اینترنت لازمۀ شغل شماست، سوشال مدیا دیتاکس یا سم‌زدایی شبکۀ اجتماعی (Social Media Detox) راهکاری قابل اجرا برای شما خواهد بود. دیتاکس شبکۀ اجتماعی به‌معنی عدم استفاده از شبکه‌های اجتماعی در مدت‌زمان مشخص، اغلب ۳۰ روز، است. نگران نباشید؛ در این بازه، دسترسی به ایمیل ممکن است. حتی اگر در ساعات کاری خود، باید به سراغ شبکه‌های اجتماعی بروید، دیجیتال دیتاکس را در برنامۀ تعطیلات و آخر هفته قرار دهید.

۵ دلیل اهمیت سوشال مدیا دیتاکس

شکی نیست که اینترنت و فضای دیجیتال، فرایندهای زندگی را برای ما ساده کردند. اما در اینجا هم قانون زندگی در جریان است: «قانونِ دادن و گرفتن». اینترنت و ظهور شبکه‌های اجتماعی، ارتباطی راحت، کم‌هزینه و بدون توجه به مسافت فیزیکی به ما داد، آموزش و یادگیری را متحول کرد، امکان «رسانه»بودن را در اختیار همه قرار داد و ما را قدمی به عدالت و آگاهی نزدیک کرد؛ اما این هدیه‌ها نباید مانع چشم‌پوشی از آنچه گرفت، شود.

تأثیرات منفی استفادۀ طولانی‌مدت از شبکه‌های اجتماعی

1. ازدست‌رفتن رضایت از زندگی
   شبکه‌های اجتماعی، به‌خصوص اینستاگرام، محل نمایش زندگی‌های تجملی و دور از واقعیت شده‌اند. نمایش سفرهای پرهزینه‌ای که لذت سفر جاده‌ای و کوتاه را از خاطرمان برده‌اند؛ نمایش روابط عاشقانۀ بی‌عیب، درک ما از ساختن یک رابطۀ عاشقانه و سختی‌های آن را تحریف کرد و شغل ایدئال با همکارانی بهتر از آب روان و دوستانی بهتر از برگ درخت و رستگاری نزدیک و… باعث شد تمام مدت زندگی خود را با این افراد مقایسه کنیم و آن رضایت درونی را که پیش از آن داشتیم، از دست بدهیم.

2. فراموش‌کردن هویت واقعی
   با حضور طولانی‌مدت در شبکه‌های اجتماعی، فراموش می‌کنیم چه چیزی را واقعاً دوست داشتیم و از چه چیزی متنفر بودیم. هدف و ارزش‌های ما در زندگی چه بود. تمام تلاش‌های ما به‌سمت شبیه‌شدن به فضای حاکم در آن شبکۀ اجتماعی معطوف می‌شود. در توییتر فقط غر می‌زنیم و از سیاهی‌های زندگی می‌گوییم و در اینستاگرام سعی می‌کنیم تصاویری پرزرق‌و‌برق از زندگی معمولی خود منتشر کنیم؛ در‌حالی‌که احساسات درونی ما هیچ‌کدام از این‌ها نیستند.

3. افزایش نیاز به تأیید به علت کاهش اعتماد‌به‌نفس
   انسان موجودی اجتماعی است؛ یعنی نیاز به پذیرفتن‌شدن توسط دیگران، یکی از نیازهای ابتدایی ماست. این نیاز به‌خودی‌خود و در حد اعتدال، مشکلی ندارد. اما مشکل در جایی شروع می‌شود که در شبکه‌های اجتماعی این نیاز با لایک و تعداد فالوئر سنجیده می‌شود. پس تنها هدف ما، جذب تأیید دیگران با افزایش لایک و فالوئر خواهد شد.

4. ورود اطلاعات زیاد و برهم‌زدن آرامش درونی
   در همین ابتدا باید گفت اطلاعات به‌معنی دانش نیست و دانش هم به‌معنی خردمندی نیست. بنابراین، دریافت اطلاعات (خواه تاریخی، علمی و…) از شبکه‌های اجتماعی، به‌معنی افزایش دانش نیست. به‌علاوه، اکثر این اطلاعات نادرست یا شایعه هستند. در بهترین حالت، شبکه‌های اجتماعی می‌توانند سرنخی برای مطالعه و یادگیری به ما بدهند، اما محل درستی برای به‌دست‌آوردن دانش نیستند.

5. کاهش توانایی ارتباط مؤثر با دیگران
   در نگاه اول به نظر می‌رسد امکان ارتباط با افراد مختلف و بدون توجه به مسافت، یک موهبت شبکه‌های اجتماعی است؛ اما باید حواسمان به آنچه در مقابل این موهبت فدا می‌کنیم، باشد.
   با ظهور شبکه‌های اجتماعی، امکان پوشاندن ضعف‌های شخصی و نمایش خودمان به دیگران، آن‌طور که مورد پسند دیگران است، فراهم شد. به‌جای صرف زمان برای بهبود ضعف‌های شخصیتی و پذیرش دیگران، آن‌طور که هستند، به دنبال دوستانی ایدئال در فضای مجازی هستیم. راه‌حلی که در طولانی‌مدت به عمیق‌ترشدن احساس تنهایی ما دامن می‌زند.
   حضور طولانی‌مدت در شبکه‌های اجتماعی، علاوه بر تأثیراتی که بر روان دارد، سلامت جسمی را نیز به خطر می‌اندازد. آسیب‌های جسمی ناشی از فعالیت طولانی‌مدت در شبکۀ اجتماعی را در این لینک بخوانید.

کلام آخر

امروزه، زندگی بدون اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، غیرممکن است؛ اما میزان نفوذ اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در زندگی قابل کنترل است. دیجیتال دیتاکس و دیتاکس شبکۀ اجتماعی، روشی برای کنترل زندگی و آرامش ذهنی در دنیای پرتنش دیجیتال است.

شما از چه روشی برای مدیریت مدت فعالیت در فضای دیجیتال استفاده می‌کنید؟ منتظر خواندن نظرها و تجربه‌های شما هستیم.