چرا شبکه‌های اجتماعی اعتیاد‌آورند؟

شبکه‌های اجتماعی تلاش می‌کنند که ما را سرگرم کنند و ارتباطات مجازی ما را افزایش دهند. حضور در این شبکه‌ها مزایای بسیار زیادی برای ما دارد. دسترسی راحت‌تر به انواع اطلاعات، پیداکردن محتوای مورد نیاز در کمترین زمان ممکن، و همچنین رونق بسیاری از کسب‌و‌کارها از طریق این شبکه‌ها صورت می‌گیرد. اما یکی از بزرگ‌ترین معضلات ما ‌اعتیاد به شبکه‌‌های اجتماعی است.

حتماً برای همۀ شما پیش آمده است که ساعت‌ها درگیر یک شبکۀ اجتماعی شده باشید. ممکن است که فقط برای بررسی‌کردن یک پیام به تلفن همراه خود سر بزنید و ساعت‌ها مشغول بررسی‌کردن حساب اینستاگرام خود باشید. تعدادی از ما حتی در زمان دیدار با دوستان خود هم نمی‌توانیم از حضور در این شبکه‌های اجتماعی غافل شویم. ممکن است در تمام مدت ملاقات با یک دوست درگیر تهیۀ عکس یا محتوای خوب برای حساب کاربری خود در اینستاگرام باشیم. همۀ این‌ها نشانه‌ای از اعتیاد به شبکه‌‌های اجتماعی است.

ترک عادت موجب مرض است

عادت‌ها زندگی ما را تحت‌تأثیر خود قرار می‌دهند. رفتارهایی که در ناخودآگاه ما رخنه می‌کنند و بسیاری از برنامه‌های روزمرۀ ما را تحت‌الشعاع قرار می‌دهند، عادت نامیده می‌شوند. این نوع از رفتارها می‌توانند مثبت یا منفی باشند. مثلاً مسواک‌زدن یا رفتن به باشگاه می‌توانند از عادت‌های خوب به شمار بیایند. سیگارکشیدن و خوردن فست‌فود ازجمله عادت‌های بد هستند.

اما اصولاً ترک‌کردن یک عادت برای ما بسیار سخت و مشکل است. ما بیشتر اوقات از مضرات عادات خود آگاهیم ولی توانایی مبارزه با آن‌ها را نداریم. مثلاً عادت ساده‌ای مثل خوردن یک لیوان آب بعد از غذا را در نظر بگیرید. ترک این عادت ممکن است به اندازۀ ترک سیگار برای ما سخت باشد.

 هورمونی به نام دوپامین

عملکرد مغز انسان بسیار جالب توجه است. وقتی یک فعالیت به‌صورت عادت در ذهن ما سازمان‌دهی می‌شود، برای انجام آن مشتاق هستیم. وقتی کاری را که دوست داریم انجام می‌دهیم، مغز ما به‌صورت منظم هورمونی به نام دوپامین تولید می‌کند. این هورمون باعث می‌شود شما احساس خوبی داشته باشید و در شما ایجاد شادی می‌کند؛ بنابراین، ما تمایل داریم رفتارهایی را که به ما لذت می‌بخشند تکرار کنیم.با گذشت زمان این رفتارها تبدیل به یک عادت می‌شوند و مغز برای انجام آن‌ها مشتاق‌تر می‌شود. خنثی‌سازی این فرایند برای مغز ما بسیار دشوار و ناخوشایند است.

دلایل اصلی اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی شبیه به یک نقاب هستند برای تبدیل‌شدن به آنچه که نیستیم. در پس اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی، افراد زیادی حضور دارند که سعی می‌کنند زندگی خود را آن‌طور که آرزویش را دارند نشان دهند. این موضوع باعث ایجاد رضایت خاطر در آن‌ها می‌شود. به‌طور‌کلی، می‌توان دلایل اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی را در موارد زیر دسته‌بندی کرد:

• روابط اجتماعی ناموفق
  اگر ما در زندگی حقیقی خود روابط اجتماعی عمیقی نداشته باشیم و در برقراری ارتباط با دیگران موفق نباشیم، احتمال اینکه به شبکه‌های اجتماعی پناه ببریم بسیار زیاد است. در این شرایط ما برای پیدا‌کردن دوستان و کسانی که بتوانیم با آن‌ها ارتباط برقرار کنیم، فعالیت زیادی را در شبکه‌های اجتماعی انجام می‌دهیم.

• نیاز به تأیید
  دریافت لایک و کامنت مثبت در شبکه‌های اجتماعی برای بسیاری از افراد حکم نان شب را دارد. کسانی که تأیید زیادی را در زندگی خود دریافت نکرده‌اند، با گرفتن این حس مثبت از مخاطبان، نیاز خود به تأییدشدن را برآورده می‌کنند. این حس خوب تأییدشدن می‌تواند اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی را در افراد تشدید کند.

• فرار از مشکلات
  گروهی از افراد برای رهایی از شر افکار منفی و مشکلات روزانۀ خود دست به دامان شبکه‌های اجتماعی می‌شوند. آن‌ها ساعات زیادی از روز را به حضور در این شبکه‌ها می‌پردازند و زمان زیادی را برای فکرکردن به مشکلات خود باقی نمی‌گذارند.

علائم اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی

موارد زیر ازجمله نشانه‌های اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی به شمار می‌روند:

• متوجه گذر زمان نمی‌شویم.
• میل شدید و روزافزونی برای حضور در شبکه‌های اجتماعی احساس می‌کنیم.
• علاقه‌ای به حضور در فضاهای حقیقی نداریم.
• با حضور در شبکه‌های اجتماعی مشکلات خود را فراموش می‌کنیم.
• از انجام کار و فعالیت‌های مهم زندگی خود عقب می‌مانیم.
• فعالیت فیزیکی‌مان کاهش پیدا کرده است.
• در صورت نداشتن اینترنت احساس پریشانی، اضطراب و خشم می‌کنیم.
• هنگام رانندگی یا حضور در کلاس درس، شبکه‌های اجتماعی را بررسی می‌کنیم.
• به دیگران دربارۀ میزان حضور خود در فضای مجازی دروغ می‌گوییم.

چرا اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی مضر است؟

همان‌طور که در ابتدای این مطلب گفته شد، داشتن فعالیت در شبکه‌های اجتماعی بسیار سرگرم‌کننده و جذاب است، اما استفادۀ افراطی از این شبکه‌ها می‌تواند نتیجۀ عکسی داشته باشد. ما در زندگی خود مشغله‌های زیادی داریم و گذاشتن زمان زیادی برای شبکه‌های اجتماعی می‌تواند زمان و عمر ما را هدر دهد. این زمان می‌تواند صرف یادگیری یک مهارت، یک زبان و هر فعالیت مفید دیگری شود. همچنین، ما در شبکه‌های اجتماعی با افراد مجازی در ارتباط هستیم و این خود شکل مدرنی از تنهایی است. ما نیازمند ارتباط با انسان‌های واقعی و حقیقی هستیم. نداشتن زمان برای ارتباط با افراد حقیقی می‌تواند در درازمدت روی سلامت روان ما تأثیر بگذارد.

خلاصه اینکه…

راه‌حل‌های زیادی برای درمان اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی وجود دارد. صحبت با روان‌شناس و مشاور، ایجاد محدودیت زمانی برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی، دورکردن تلفن همراه در بازه‌های زمانی طولانی از خود، ایجاد تفریحات جایگزین و داشتن رابطه با افراد حقیقی، همه و همه می‌توانند گام‌های بلندی در ترک اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی باشند. دنیای ما بسیار بزرگ‌تر از یک تلفن همراه یا یک لپ‌تاپ است. عمر و زمان باارزش خود را نادیده نگیرید و از آن برای انجام کارهای بزرگ‌تری در دنیای حقیقی استفاده کنید.