نقد فیلم پارک ژوراسیک jurassic park – به پارک ژوراسیک خوش آمدید!

با گسترش یافتن دامنه‌‌ی تحقیقات و علمِ بشر در مورد دایناسورها و کاوش و بررسی و مطالعه‌‌ی فراوان در این زمینه، دایناسورها به سرعت به سوژه‌‌های دست اول داستان‌‌ها و فیلم‌‌ها و کتاب‌‌های مختلف تبدیل شدند.

هم‌‌اکنون دایناسورها برای عموم مردم، جالب توجه و کنجکاو برانگیز به حساب می‌‌آیند و هر یافته‌‌ی علمی تازه‌‌ای در مورد آن‌‌ها نگاه مردم را جلب می‌‌نماید و هر خبر تازه‌‌ای که در رابطه با بقایا و استخوان‌‌‌‌های این موجودات منعکس می‌‌شود، آدم‌‌ها با کنجکاوی خاصی آن را دنبال می‌‌کنند.

سینما نیز تا به حال در مقاطعی مختلف، دایناسورها را از عصر شگفت‌‌انگیزشان به دلِ سالن‌‌های تاریک خود آورده است و با حقه‌‌ها و تکنیک‌‌ها و فن‌‌آوری‌‌هایش، آن‌‌ها را بر روی پرده تجسم بخشیده است تا ما به تماشای موجوداتی عظیم‌‌الجثه و تاریخی بنشینیم که میلیون‌‌ها سال پیش بر زمین حکمرانی می‌‌کردند.

فیلم سینمایی پارک ژوراسیک

بدون شک یکی از مشهورترین و تأثیرگذارترین فیلم‌‌هایی که دایناسورها را به معرض نمایش گذاشته، «پارک ژوراسیک» استیون اسپیلبرگ است. اسپیلبرگ را خیلی وقت‌‌ها با قوه‌‌ی تخیلِ قوی‌‌اش می‌‌شناسیم؛ حال چه بهتر از آنکه او در قالب یک فیلم علمی-تخیلی و ماجراجویانه به سراغ ایده‌‌ی جذابِ بازآفرینی دایناسورها رفته است تا این موجوداتِ توأمان جالب‌‌ توجه و محبوب و هراس‌‌افکن را در عصر انسان، با انسان‌‌ها روبه‌رو کند؟

داستان فیلم در جزیره‌‌ای روایت می‌‌شود که در آنجا فردی سرمایه‌‌دار به اسم جان هموند (با نقش‌‌آفرینی ریچارد آتن‌‌برو) اقدام به راه‌‌اندازی پارکی تفریحی موسوم به پارک ژوراسیک کرده است؛ در پارک ژوراسیک، گونه‌‌هایی مختلف از دایناسورها با استخراج DNA آنها از طریق پشه‌‌ی به دام افتاده در کهربا که مربوط به میلیون‌‌ها سال پیش است، توسط دانشمندان و متخصصین بازآفرینی شده‌‌اند؛ اما طولی نمی‌‌کشد که اوضاع از کنترل خارج می‌‌شود و جان انسان‌‌ها در آن جزیره توسط همین دایناسورها تهدید می‌‌شود.

فیلم سینمایی پارک ژوراسیک

اولین گام مثبت اسپیلبرگ در «پارک ژوراسیک» این است که در برپایی جهانِ فیلم که در آن، گونه‌‌های مختلف دایناسور در کنار انسان‌‌ها نمایش داده می‌‌شوند، باورپذیر عمل می‌‌کند.

اسپیلبرگ برای فرآیند خلق دوباره‌‌ی دایناسورها در داستان و توضیح چگونگی این امر، دست به دامن توضیحات عجیب و غریب و دور از باور نمی‌‌شود؛ بالعکس اثر او، شفاف و روشن این موضوع را برای تماشاگر جا می‌اندازد. هرچند توضیح فیلم در خصوص بازآفرینی دایناسورها به لحاظ علمی میسر نباشد اما در خودِ داستان برای تماشاگر قانع‌‌کننده و باورپذیر است.

«پارک ژوراسیک» را باید در صف آثاری گذاشت که به بهترین شکل موفق شده دایناسورها را به تصویر درآورد؛ بی‌‌شک امتیاز اصلی فیلم به بازسازی دایناسورهای مختلف برمی‌‌گردد که به کمک جلوه‌‌های ویژه به خوبی انجام گرفته است. از آنجا که هدف مهم فیلم این بوده است که دایناسورها به گونه‌‌ای تأثیرگذار و واقعی برای مخاطب به نمایش درآیند و از این طریق مخاطب به دنیای فیلم جلب شود، «پارک ژوراسیک» را باید موفق دانست؛ چراکه جلوه‌‌های ویژه همسو با این هدف عمل کرده است.

فیلم سینمایی پارک ژوراسیک

عملکرد «پارک ژوراسیک» در این زمینه به گونه‌‌ای‌‌ست که هم می‌‌تواند تماشاگر را از دیدن یک دایناسور عظیم‌‌الجثه‌‌ی گیاه‌‌خوار مبهوت کند و هم وقتی نوبت به درندگی دایناسورهای گوشت‌‌خوار می‌‌رسد، می‌‌تواند هراس‌‌افکن باشد.

اسپیلبرگ برای مخاطب سفری را به پارک ژوراسیک ترتیب داده است که هم هیجان‌‌انگیز است و لذت‌‌بخش و هم حتی شاید ترسناک. فیلم در نیمه‌‌ی ابتدایی تماشاگر را وارد دنیایی می‌‌کند که از دیدن دایناسورها او را بیشتر به شگفتی می‌افکند؛ در نیمه‌‌ی دوم اما آن وجه خطرناک و ترسناکِ آن‌‌ها برای تماشاگر رو می‌‌شود.

فیلم سینمایی پارک ژوراسیک

ورای ماجرای سرگرم‌‌کننده‌‌ای که اسپیلبرگ ترتیب داده است و هدف اصلی فیلم که سرگرم کردن تماشاگر به شمار می‌‌رود، می‌‌توان گفت او در «پارک ژوراسیک» به فعالیت‌‌های مداخله‌‌جویانه‌‌ی انسان‌‌ها در طبیعت که به سان تجاوز به طبیعت می‌‌ماند، تأکید دارد و نسبت به آن هشدار می دهد. همانطور که یکی از شخصیت‌‌های فیلم همین را در مورد بازآفرینی دایناسورها بیان می‌‌کند، می شود گفت اسپیلبرگ همین موضوع را در قالب قصه‌‌ای علمی-تخیلی مدنظر داشته؛ و این برداشتِ روشنی‌‌ست.

از تمام این حرف‌‌ها که بگذریم، نقطه‌‌ی ضعفِ آشکار «پارک ژوراسیک» مربوط به شخصیت‌‌پردازی است؛ فیلم به لحاظ شخصیت‌‌پردازی حرفی برای گفتن ندارد. با توجه به اینکه محور «پارک ژوراسیک» بر روی حادثه بنا شده است و اولویت با آن است و چیزی که برای تماشاگر بیشتر اهمیت دارد تماشای دایناسورهایی‌‌ست که بسیار خوب از آب درآمده‌‌اند، این موضوع شاید قابل چشم‌‌پوشی باشد اما به هر حال ضعفی‌‌ست که در فیلم وجود دارد و به طور مثال در رابطه با شخصیتی مثل جان هموند که پارک ژوراسیک را راه‌‌اندازی کرده است، دیده می‌‌شود. به این ضعف می‌‌توان اجرای بازیگران را هم اضافه کرد؛ در «پارک ژوراسیک» اجرای بازیگران چنگی به دل نمی‌‌زند و فیلم در این زمینه توفیقی ندارد.

در هر صورت با توجه به هدفی که فیلم برای خود درنظر داشته، «پارک ژوراسیک» موفق عمل کرده است. بازآفرینی و نمایش دایناسورها در «پارک ژوراسیکِ» اسپیلبرگ، دستاوردی در جلوه‌‌های ویژه در سینما بود که یک موفقیت عظیم را در گیشه برای فیلم رقم زد.