حسین علیزاده، متولد ۱۳۳۰ در تهران، یکی از مهمترین موسیقیدانهای ایرانی در نیم قرن اخیر است که جایگاه کمنظیرش در موسیقی سنتی، چهرهای ماندگار از او در خاطر مردم ایران ساخته است. علیزاده در کنار فعالیتهای موثر و حرفهای خود در عرصه موسیقی، به ساخت موسیقی برای فیلم و سریال هم اشتغال داشته و آثار مهمی از سازش تراویده است.
در سطح جهان رایج است که موسیقیدانهای برجسته به همکاری با سینماگران علاقهمند باشند و با ساختن موسیقی آثار نمایشی، همکاری برد-برد خود را با سازندگان فیلمها و سریالها شکل بدهند. در ایران اما، در حالی که برخی اساتید موسیقی کار در سینما را چندان جدی تلقی نمیکنند و نسبت به این حوزه بیعلاقه نشان میدهند، حسین علیزاده همواره نگاه مثبتی به ساختن موسیقی آثار سینمایی و تلویزیونی داشته و در دوران پربار فعالیت خود، قطعههای ماندگاری را در مدیوم سینما و تلویزیون خلق کرده است.
علیزاده به معنای دقیق کلمه یک هنرمند دانشگاهی متخصص محسوب میشود که تحصیلات خود را در هنرستان موسیقی، رشته موسیقی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران و شهر برلین گذرانده و در زمینه تخصصی خود، علاوه بر تربیت شاگردان، نقشآفرینی در تاسیس یا احیای گروههای موسیقی مختلف، برگزاری کنسرتهای فاخر و تولید آلبومهای بهیادماندنی، صاحب تالیفات متعدد در عرصه موسیقی هم هست. به نظر میرسد که همین درک جامع و نگاه وسیع او به عنوان یک هنرمند کلاسیک و جاافتاده که طبیعتا باید از دیگر شاخههای هنر نیز آگاهی داشته باشد، علیزاده را صاحب نگاه عمیقی در مواجهه با آثار نمایشی کرده که به او اجازه میدهد انتخابهای بینقصی برای جان بخشیدن به فیلمها و سریالها انجام دهد.
ساخت موسیقی فیلم «چوپانان کویر» در سال ۱۳۵۹ نخستین تجربه رسمی حسین علیزاده در عرصه سینما به حساب میآید. با این حال، نخستین خودنمایی باصلابت او در این عرصه به «دلشدگان» علی حاتمی در سال ۱۳۷۰ مربوط است که با آواز ماندگار محمد رضا شجریان در قالب آلبوم نیز منتشر شد. موسیقی «دلشدگان» که تناسب حیرتانگیزی با حال و هوای فیلم دارد، هنوز هم پس از گذشت قریب به سی سال، یاد و خاطره یکی از شاخصترین آثار تاریخ سینمای ایران را زنده میکند. علیزاده در سال ۱۳۷۴ با ساخت موسیقی فیلم «گبه»، ساخته محسن مخملباف، برای نخستین بار به سیمرغ بلورین بهترین موسیقی از چهاردهمین جشنواره فیلم فجر دست یافت. موسیقی متن فیلم «گبه»، با توجه به روایت خاص فیلم در جغرافیای منحصربهفردش، نشان دهنده میزان تسلط علیزاده به انواع موسیقیهای ایرانی است.
علیزاده پس از آن دو بار دیگر برای «ابر و باد» محمود کلاری و «مدرسهای که باد برد» محسن مخملباف موسیقی ساخت که هر دو آثاری آبرومند بودند، ولی موفقیت در رویدادهای سینمایی را برای او به همراه نداشتند. در سال ۷۷، با ساخت موسیقی فیلم «زشت و زیبا»، اثر احمد رضا معتمدی، بار دیگر شایستگیهای خود و درک عمیقش از سینما را به رخ کشید و برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم از هفدهمین دوره جشنواره فجر شد. اهمیت موسیقی متن فیلم «زشت و زیبا» در چندوجهی بودن آن بود؛ به نحوی که قطعات مذکور همزمان خصلتهای معمایی و جنایی فیلم، ویژگیهای بومی آن و حتی عنصر جادویی اثر را بازنمایی میکردند. موسیقیهای این فیلم، مشترکا با موسیقی متن فیلم مستند «میراث کهن»، در قالب یک آلبوم موسیقی موفق به نام «از اعصار» منتشر شده است.
«دختران خورشید»، «عشق طاهر» و «ابجد» دیگر تجربههای سینمایی حسین علیزاده در ادامه مسیر همکاری با سینما در آن دوران هستند. همکاری او با بهمن قبادی در فیلم تحسین شده «لاکپشتها هم پرواز میکنند» و ساخت موسیقی سریال «زیر تیغ» اثر محمدرضا هنرمند نیز از دیگر فعالیتهای مرتبط با نمایش او در میانههای دهه هشتاد به شمار میروند. با این حال، یکی از مهمترین نقاط عطف کارنامه علیزاده در سینما به فیلم ماندگار «آواز گنجشکها» مربوط میشود که سومین سیمرغ موسیقی را در بیست و ششمین جشنواره فجر برای او به ارمغان آورد. ترکیب مسحورکننده موسیقی علیزاده با قابهای شاعرانه و جادویی مجید مجیدی در این فیلم، بخشی از درخشانترین پلانهای تاریخ سینمای ایران را خلق کرده است.
علیزاده پس از این فیلم درخشان، برای مدتی طولانی از سینما فاصله گرفت و در زمانی حدودا یک دههای، فقط ساختن موسیقی متن سریال ماندگار و خوشساخت «در چشم باد» را پذیرفت. موسیقی سریال محبوب مسعود جعفری جوزانی، همانطور که از موسیقیدان باتجربهای مثل علیزاده انتظار میرفت، رگههای حماسی قابل ملاحظهای داشت و با فضای تاریخی اثر نیز کاملا سازگار بود.
«ملکه»، اثر محمد علی باشه آهنگر، زمینه بازگشت علیزاده به سینما را در اوایل دهه نود فراهم آورد و چهارمین سیمرغ بلورین کارنامه این آهنگساز را در سیامین دوره جشنواره فیلم فجر برای او به ارمغان آورد. موسیقی تاثیرگذار این فیلم، نشان دهنده تسلط او به گونههای مختلف سینمایی بود و ساختاری تراژیک داشت. با این سیمرغ، علیزاده به یکی از شاخصترین آهنگسازهای سینمای ایران تبدیل شد و تا امروز هم، در کنار محمد رضا علیقلی و مجید انتظامی، جزو پرافتخارترین سازندگان موسیقی در جشنواره فیلم فجر به شمار میرود. البته نباید فراموش کنیم که تعداد موسیقیهایی که علیزاده برای فیلمهای سینمایی مختلف ساخته، در مقایسه با تعداد تلاشهای رقبایش در این عرصه، بسیار کمتر و حدودا یک پنجم آنهاست.
یک سال بعد، آهنگسازی فیلم «آسمان زرد کمعمق» بار دیگر بر شناخت جامع علیزاده نسبت به سینما صحه گذاشت و جنس متفاوت این موسیقی با فضای افسرده و زمینه اگزیستانسیالیستی اثر همخوانی داشت. پس از این همکاری با بهرام توکلی بود که حسین علیزاده بار دیگر از آثار نمایشی کناره گرفت و تا همین سال گذشته قطعهای برای آثار سینمایی نساخت.
«آتابای» به کارگردانی نیکی کریمی، آخرین فعالیت حسین علیزاده در سینماست که هنوز به اکران درنیامده. احتمالا میدانید که فضای این فیلم در یکی از روستاهای منطقه آذربایجان روایت میشود و حسین علیزاده، با تبحری مثالزدنی، یک موسیقی سطح بالا با بهرهگیری از ساختار ترانههای محلی آن منطقه، خلق کرده است. موسیقی متن «آتابای» علاوه بر تناسب قابل ملاحظه با پلانهای فیلمساز از طبیعت آذربایجان، گونهای از اندوه را هم به مخاطب منتقل میکند که با فضای غمزده و قصه دردآلود اثر ارتباطی عمیق دارد.
نوشته نگاهی به کارنامه سینمایی حسین علیزاده – نوای دلربای سینما اولین بار در مجله نقد فیلم گردی. پدیدار شد.
mag.filmgardi 