«داستان اسباببازی» نخستین انیمیشن بلند تماما کامپیوتری است که پیکسار در سال ۱۹۹۵ آن را ساخت و پس از «شیرشاه» و «علاالدین» سومین انیمیشن پرفروش تاریخ نام گرفت. محصولی که کارگردانی آن را جان لاستر بر عهده داشت و تام هنکس و تیم آلن در آن به عنوان صداپیشه حضور داشتند. تام هنکس در آن سالها در اوج محبوبیت بود و پس از بازی در «فارست گامپ» حضور در این پروژه را پذیرفته بود و مانند دیگر انیمیشنهای موفق پیکسار، این بار نیز تیمی قدرتمند و کاربلد حضور داشتند تا اولین پروژهی تماما کامپیوتری تاریخ را به موفقیتی اعجابانگیز برسانند.
«داستان اسباببازی» المانهای زیادی برای موفق شدن، ماندگار شدن و انتخاب به عنوان یکی از بهترین انیمیشنهای تاریخ را درون خود دارد. داستان جذاب، شخصیتهای به یادماندنی و فیلمنامهای درجهیک که میتواند نمونهای خوب، حتی برای فیلمسازی باشد. فیلمنامهای با رعایت الگوهای قدیمی و موفق و دربرگیری ابعاد مختلفی از ژانرها و گونههای سینمایی که با کارگردانی خوب و دقیق همراه شده و نتیجهاش نیز قطعا رضایتبخش خواهد بود.
فیلمنامهی «داستان اسباببازی» بر اساس الگوی سفر قهرمان نوشته شده و تلاش سازندگان بر آن بوده تا مانند بهترین فیلمهای سینمایی همدوره (مانند همان «فارست گامپ» معروف و یا «رهایی از شاوشنک») اثرشان ژانرها و زیرژانرهای مختلفی را دربر بگیرد، تنوع در شخصیت و شخصیتپردازی داشته باشد و صرفا فیلمی برای سرگرمی کودکان نباشد، بلکه مخاطبین اصلی آن بزرگسالان باشند و در ادامه کودکان و نوجوانان نیز از تماشای آن لذت ببرند و سرگرم شوند.
زیرمتنها و متن دقیقی که این ویژگی را به اثر میدادند تا هم برای بزرگسالان پرکشش باشد و هم برای کودکان و نوجوانان، اتفاقی یکه در فیلمنامهی آن است. داستان جذاب و پرپتانسیل اثر که روی فیلمنامهای دقیق نشسته بود، به همراه قابلیتهای زیاد یک انیمیشن در جانبخشی به اشیا و ایجاد لوکیشنهای متنوع، این اجازه را به سازندگان میداد که حتی پا را فراتر از فیلمهای موفق هالیوودی بگذارند و قلههای جدیدی را در پیادهسازی فیلمنامهای بر اساس سفر قهرمان و در ژانرهای متنوع سینمایی فتح نمایند.
«داستان اسباببازی» در شروع داستان پسری به نام اندی است که اسباببازیهای زیادی دارد و با آنها زندگی میکند، سردستهی اسباببازیهای او و محبوب دلش، وودی (تام هنکس) یک عروسک گاوچران خاص است. در شب تولد اندی، او یک اسباببازی جدید هدیه میگیرد، باز لایتیر (تیم آلن) یک موجود قدرتمند با قابلیتهای فراوان و بهروز که در افکار خود میتواند حتی به فضا سفر کند. حضور باز، در جمع اسباببازیها و محبوبیت او، وودی را دچار احساس خطر برای از دست دادن جایگاهش میکند و او به مبارزه با باز میپردازد. همین موضوع باعث میشود تا اتفاقات جدیدی برای اسباببازیها رخ دهد.
این داستان پر فراز و نشیب، با گرههای دقیق و گرهگشاییهای دقیقتر و شخصیتپردازیهای عالی، همان چیزی است که در بهترین فیلمهای سینمایی هالیوود میتوان دید. حالا فضای دوستانهی «داستان اسباببازی» و اینکه اشیا جان گرفتهاند و با تخیل و ناخودآگاه ما درگیر شدهاند، حتی اثر را از بهترین فیلمهای سینمایی نیز کمی فراتر میبرد.
حضور یک کابوی در انیمیشن با دایرهی اختیارات کنترل یک جمع، وجههی وسترنی به اثر میدهد و حضور یک موجود فضایی در اثر با قابلیتهای فرازمینی (در منطق خود اسباببازیها و بازیهای کودکانه) وجههی تخیلی را به اثر میبخشد. هم شخصیت کابوی مانند تمام شخصیتهای به یادماندنی وسترنها کاریزماتیک است و هم شخصیت باز به عنوان موجودی با قابلیتهای فرا انسانی، کاریزمای خاص خود را دارد.
ارجاعات فیلم در زیرمتن هم به پرداخت بهتر این دو شخصیت محوری اثر کمک خواهد کرد. به عنوان مثال شخصیت باز چیزی مانند شخصیت ترمیناتور است که با ظاهری غیرمعمول به زمین میآید و گویی خطرناک است، اما برای کمک آمده است و نظرها را نسبت به خود عوض میکند. دقیقا مانند اتفاقی که برای باز رخ میدهد و او میتواند در دل همه جا باز کند.
گرههای داستانی اثر از همان ابتدا آغاز میشوند و جایگذاری دقیق نشانهها و ویژگیهای شخصیتها به بهترین شکل انجام میشود. هرکدام از اسباببازیها با توجه به ویژگی ظاهری خود، کارایی خاصی در گرهافکنی و گرهگشایی اثر پیدا میکنند و هرکدام نیز به نوبهی خود نقشی در این اتفاقات دارند. این شکل فیلمنامهنویسی دقیق و استیلیزه که همزمان هم ویژگیهای یک فیلم کودکانه را درون خود دارد، هم اثری برای بزرگسالان است، هم شخصیتپردازی ویژهای دارد و تمام گرهها را به موقع میافکند و به موقع نیز باز میکند، پیش از اتفاقات خارقالعادهی ساخت یک انیمیشن تمام کامپیوتری در آن سالها، میتواند اتفاق اعجابانگیزی باشد که تنها در بهترین آثار تاریخ هالیوود میتوان جستجو کرد.
انیمیشن با لحنی کمدی آغاز میشود، معرفیها را انجام میدهد و نقطهی عطف را رقم میزند. خروج باز از خانه توسط وودی مسیر قصه را عوض میکند. حالا وودی باید برای بازیابی جایگاه خود به دنبال باز برود و او را برگرداند. اینجا شروع اتفاقات جدیدی است که برای وودی و باز (به عنوان دو شخصیت محوری اثر که داستان در پردهی میانی و پایانی به طور کلی دربارهی این دو نفر است) رخ میدهند و انیمیشن را به ژانرهای اکشن و ترسناک نیز سوق میدهد.
حضور باز و وودی در خانهی پسری شرور به نام سید، با آن اتاق مخوف و اسباببازیهای ترسناکش، در زمانی اثر را تبدیل به یک انیمیشن ترسناک میکند (دقت کنید به موکت خانهی سید که دقیقا همان موکت فیلم «تلالو» استنلی کوبریک است و سندی برای ترسناک بودن این بخش از انیمیشن) اما همچنان لحن طنازانه (برای برقراری تعادل و حفظ لطافت اثر) و صحنههای اکشن را درون خود میبیند. حفظ تعادل در لحن اثر را نیز میتوان در جایجای آن مشاهده نمود. اگر یک کار بدی صورت بگیرد، در پی آن یک اتفاق خوب رخ خواهد داد و اگر شخصیت بدی در اثر باشد، قطعا نقطهی مقابلش نیز حضور دارد.
اسباببازیهای سید، با اینکه سر و شکلی عجیب دارند، اما مهربان هستند و همچنان وسیلهای برای انتقال حس خوب به کودکان، پس نقش خود را در رهایی وودی و باز از چنگ سید ایفا میکنند. در «داستان اسباببازی» از تکتک المانهای موجود در اثر استفادهی درست میشود و هیچچیز اضافهای، چه در ویژگیهای فیزیکی شخصیتها و چه در طراحی میزانسن وجود ندارد. بند نخ پشت کمر وودی، بالهای باز، فنر سگ، اجزای بدن آقای سیبزمینی، ماشین کنترلی، حتی پنجرههای خانه و جعبهی ابزار و آفتاب سوزان و شیشهی روی سر باز و موشک بدمن (سید) نیز به موقع تاثیرگذار خواهند بود و کمکی به رسیدن قهرمانان به سر منزل مقصود خواهند کرد.
«داستان اسباببازی» علاوه بر ویژگیهای دقیق و تماشایی بصری، یک اثر سترگ و نمونهای در نگارش فیلمنامهای موفق است. فیلمنامهای که به اثر اجازه میدهد تا بسیار لطیف و با ریتم و تمپویی درست در مسیری پر از کشمکش و کشش حرکت کند، شخصیتها را پرورش دهد و پیرنگ را عریض و عمیق نماید. ژانرهای مختلف را در بر بگیرد و در زیرمتن خود پیامها و حرفهای مهمی دربارهی انسان، زندگی و دنیا داشته باشد.
پیامهایی که از طریق جانبخشی به اشیا، با استفادهی درست از دنیای کودکان و بسط آنها به دنیای بزرگسالان انتقال داده میشوند. «داستان اسباببازی» همزمان میتواند یک فیلم جذاب سینمایی و عمیق و اثری برای کودکان و بزرگسالان باشد، ویژگیای که مختص آثار ماندگار است.
نوشته نقد انیمیشن داستان اسباب بازی ۱ – به سوی بی نهایت و فراتر از آن اولین بار در مجله نقد فیلم گردی. پدیدار شد.
mag.filmgardi 