نقد فیلم نبات با بازی شهاب حسینی؛ سنگینی سایه گذشته

«نبات» فیلمی گذشته‌­نگر است. فیلمی که قصد دارد با کاویدن گذشته از خلال کاراکترها حقایقی را که گذر زمان پنهان کرده است آشکار کند و تجربه­ احساسی­‌ای را برای‌مان رقم بزند. از این جهت «نبات» بسیار شبیه به «گذشته» اصغر فرهادی است.

در فیلم «گذشته» هم ما با گذشته گنگ و مبهمی روبه‌­رو هستیم که از خلال کاراکترها، گام به گام و بدون هیچ فلاش‌بکی سوژه فاش می­‌شود. «نبات» در عین حال مبتنی بر یک رابطه مثلثی می­‌باشد که اضلاع آن دائماً در حال تغییر است. چیزی کاملاً مشابه با مناسبات جاری بین کاراکترهای فیلم «گذشته» است، با این تفاوت که در «گذشته» چندین رابطه مثلثی داریم، ارضی در «نبات» سعی داشته تا از فرهادی تاثیر ­پذیرد اما از شخصیت‌­پردازی­ پیچیده فرهادی خبری نیست، و کاراکترها نهایتا کمی از تیپ، جلوتر هستند.

اولین مشکل جدی «نبات» این است که داستانش خیلی دیر آغاز می‌­شود. سی دقیقه ابتدایی فیلم کاملاً صرف فضاسازی، معرفی کاراکترها و مناسبات بین آن­ها می‌­گردد، تا اینکه ما از واقعیت شخصیت سایه(نازنین فراهانی) آگاه می­‌شویم. سایه پس از گذشت ده سال، از ایتالیا به ایران بازگشته است و قصد نزدیک شدن به دخترش را دارد. در این میان، سعید(شهاب حسینی) نبات(ستایش محمودی) را با این دروغ که مادرت در آتش‌سوزی جانش را از دست داده، بزرگ کرده است. به همین دلیل اجازه نمی‌­دهد که سایه به نبات نزدیک شود. کل مدت فیلم صحنه درگیری­‌ها و کشمکش‌­های بین سایه و سعید است.

«نبات» از همان خشت اول کج بالا می‌­رود. ما نمی­‌دانیم چرا سایه، سعید را ترک کرده، و به ایتالیا رفته است. در طول فیلم اشاره‌­های فراوانی به این مساله می­‌شود ولی تمام آن­ها کاملاً در تناقض با یکدیگرند. اگر سعید را دوس نداشته است، پس چرا بعد از گذشت ده سال از سعید می‌‌خواهد که او را دوست بدارد؟ اگر درس خواندن در خارج از کشور این همه برای او حائز اهمیت بوده، پس چرا اصلاً بچه­‌دار شده است؟ اگر ما بتوانیم متوجه شویم که چرا سایه به مدت ده سال همسر و فرزندش را ترک کرده است، در درک باقی ماجرا مشکلی نخواهیم داشت. ولی مشکل آنجاست که نه تنها هیچ علت منطقی و قابل قبولی برای درک این موضوع وجود ندارد، بلکه صحبت­‌های خود سایه هم کاملاً با یکدیگر در تناقض می‌باشند.

اگر کارگردان روی جنبه روانشناختی کاراکتر سایه بیش از این­‌ها کار می­‌کرد و به ما می­‌فهماند که سایه از تعادل روانی برخوردار نیست، درک تناقض­‌گویی‌­های او برای‌مان راحت‌­تر بود. اما در این فیلم، نمی­‌توان این فرض را که سایه از تعادل روانی برخوردار نیست، قبول کرد. به این دلیل که وی در پایان فیلم از خودش جوانمردی به خرج می­‌دهد و صلاح دخترش را بر خویش ترجیح می­‌دهد، که اگر غیر از این بود باید همچون قبل، یک دنده‌­گی و تک­‌روی می­‌کرد. مشکل دیگری که در شخصیت­‌پردازی نمایان است، مربوط به کاراکتر نبات است.

نبات یک دختر دوازده ساله بوده، که در یک رفاه سطح بالا رشد یافته و پدرش برای او کم نگذاشته است. این دختر دوازده ساله ظرف­‌ها را می‌شوید، از پدرش مراقبت می‌­کند، و تماماً نقش یک همسر را برای پدرش بازی می­‌کند. تا اینجای کار را می­‌توان با دیده اغماض نگریست و تا حدی قبول کرد. اما مشکل زمانی حاد می­‌شود که نبات لوله ظرف­شویی را تعمیر می‌­کند و درباره مسائل فنی بیش از پدرش می­‌داند. یک دختربچه دوازده ساله که یک زندگی مرفه داشته است، چگونه این همه می­‌داند؟ وقتی یک کاراکتر پوشالی است، ماهیت جعلی­‌اش را در جای‌جای داستان برملا می­‌کند.

کنایه آنجاست که این دخترِ ظاهراً فهمیده که رفتار­هایش از سنش جلوتر است، بخاطر آزار احمقانه دو پسر که کیف او را کشیده‌­اند، به گریه می‌افتد. او حتی در درک اینکه چرا پدرش تا الان ازدواج نکرده مشکل دارد. احتمالا ارضی قصد داشته است که از نبات یک کاراکتر چند وجهی بسازد، اما حتی ذره‌­ای هم به آن نزدیک نشده است.

فیلمنامه «نبات» ضربه دیگرش را از نبود خرده پیرنگ­‌های کافی می­‌خورد. از آنجایی که تنها سوالی که فیلم برای مخاطب ایجاد می‌­کند، این است که چرا سایه، سعید و نبات را ترک کرده، به همین دلیل مجبور است جواب این سوال را تا پایان فیلم کش بدهد. از طرفی چون خرده‌پیرنگ کافی برای پرت کردن حواس مخاطب از سوال اصلی داستان وجود ندارد، ناگزیر به جواب­‌های دروغینی برای این سوال متوسل می­‌شود تا بتواند فیلم را تا پایان ادامه دهد. که متاسفانه این مساله هم به کل اثر و هم به شخصیت‌­پردازی­‌ها لطمه‌­ای جدی وارد کرده است. اگر ارضی در شخصیت­‌پردازی­‌ها تامل بیشتری می‌­کرد، «نبات» می‌­توانست فیلم خیلی بهتری باشد.

با این حال «نبات» خالی از لطف هم نیست. فیلم طراحی صحنه­ زیبا و چشم‌نوازی دارد و موسیقی زنده‌­یاد ناصر چشم­‌آذر به انتقال حال و هوای سکانس‌­های مختلفِ فیلم کمکی جدی کرده است.

نوشته نقد فیلم نبات با بازی شهاب حسینی؛ سنگینی سایه گذشته اولین بار در مجله نقد فیلم گردی. پدیدار شد.

source https://mag.filmgardi.com/%d9%86%d9%82%d8%af-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85-%d9%86%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d8%a7-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d8%b4%d9%87%d8%a7%d8%a8-%d8%ad%d8%b3%db%8c%d9%86%db%8c%d8%9b-%d8%b3%d9%86%da%af%db%8c%d9%86/